शिष्यवृत्ती परीक्षा आता पूर्वीसारखी इयत्ता 5वी व 8वीसाठी नाही — ती इयत्ता 4थी आणि 7वीसाठी घेतली जाते. हा बदल अलीकडेच झाला असल्यामुळे अनेक पालक, शिक्षक आणि विद्यार्थीही अजूनही संभ्रमात आहेत — नेमकी पात्रता काय, अर्ज कुठे आणि कसा करायचा, वयोमर्यादा किती आणि परीक्षेचे स्वरूप नेमके कसे आहे, याबाबत स्पष्ट माहिती सहज उपलब्ध नाही.
या लेखात आपण या सर्व प्रश्नांची उत्तरे अधिकृत MSCE पुणेच्या माहितीच्या आधारे सविस्तर पाहणार आहोत — जेणेकरून तुम्हाला तुमच्या पाल्याचा अर्ज भरताना कोणताही गोंधळ होणार नाही.
(टीप: खालील माहिती मागील (एप्रिल 2026) परीक्षा चक्राच्या अधिकृत सूचनांवर आधारित आहे. पुढील परीक्षा चक्राच्या (2027) नेमक्या तारखा अद्याप MSCE कडून जाहीर झालेल्या नाहीत — अर्जाचे वेळापत्रक दरवर्षी साधारण डिसेंबर महिन्यात जाहीर होते. अचूक तारखांसाठी कृपया puppssmsce.in या अधिकृत संकेतस्थळावर नियमित लक्ष ठेवा; My Exam Coach देखील अर्ज सुरू होताच पालकांना WhatsApp व सोशल मीडिया द्वारे कळवते त्यामुळे आजच My Exam Coach App डाउनलोड करा आणि फेसबुक आणि इंस्टग्राम वर फॉलो करा.)
कोणाला अर्ज करता येतो? पात्रता व वयोमर्यादा
- विद्यार्थी महाराष्ट्रातील शासकीय, अनुदानित, विना-अनुदानित किंवा कायम विना-अनुदानित शाळेत इयत्ता 4थी किंवा 7वीमध्ये शिकत असावा.
- वयोमर्यादा (1 जूनला असलेले वय):
- इयत्ता 4थी (PSE): सर्वसाधारण विद्यार्थ्यांसाठी 10 वर्षे; दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी 14 वर्षे.
- इयत्ता 7वी (UPS): सर्वसाधारण विद्यार्थ्यांसाठी 13 वर्षे; दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी 17 वर्षे.
- परीक्षा मराठी, उर्दू, हिंदी, गुजराती, इंग्रजी, तेलुगू आणि कन्नड — अशा सात माध्यमांमध्ये उपलब्ध आहे. अर्ज भरताना माध्यम काळजीपूर्वक निवडावे.
- जन्मतारीख अचूक भरणे अत्यंत आवश्यक आहे — चुकीची तारीख अर्ज रद्द होण्यास कारणीभूत ठरू शकते.
अर्ज प्रक्रिया कशी असते?
अर्ज शाळेमार्फत ऑनलाइन भरला जातो — वैयक्तिकरित्या विद्यार्थी स्वतः अर्ज करू शकत नाही.
- अधिकृत संकेतस्थळावर जा (दरवर्षी नवीन परीक्षा चक्रासाठी नवीन लिंक जाहीर होते — शाळेकडून किंवा MSCE च्या सूचनेतून मिळते).
- इयत्ता 4थी साठी PSE आणि इयत्ता 7वी साठी UPS असा स्वतंत्र अर्ज भरावा लागतो.
- विद्यार्थ्याची वैयक्तिक व शालेय माहिती भरा आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
- परीक्षा शुल्क भरा.
- अर्ज तपासून सबमिट करा आणि भरलेल्या अर्जाची प्रिंट काढून ठेवा.
आवश्यक कागदपत्रे:
- विद्यार्थ्याचा फोटो व सही (स्कॅन केलेली, विहित आकारात)
- आधार कार्डची प्रत
- रहिवासी दाखला (Domicile)
- जात/प्रवर्ग प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
- उत्पन्नाचा दाखला (कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ₹1,00,000 पेक्षा कमी असल्यास)
- शाळेच्या मुख्याध्यापकांची सही व शिक्का
परीक्षा शुल्क: सर्वसाधारण प्रवर्गासाठी ₹200, अनुसूचित जाती/जमाती/दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी ₹125. विहित मुदतीनंतर अर्ज केल्यास विलंब शुल्क लागू होते — त्यामुळे अर्ज शक्य तितक्या लवकर भरणे फायद्याचे ठरते.
परीक्षेचे स्वरूप — अधिकृत माहितीनुसार
परीक्षा दोन पेपरमध्ये, वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQ) स्वरूपात घेतली जाते:
| पेपर | विषय | प्रश्न संख्या | गुण | वेळ |
|---|---|---|---|---|
| पेपर 1 | प्रथम भाषा | 25 | 50 | 1 तास 30 मिनिटे |
| पेपर 1 | गणित | 50 | 100 | |
| पेपर 1 एकूण | 75 | 150 | ||
| पेपर 2 | तृतीय भाषा | 25 | 50 | 1 तास 30 मिनिटे |
| पेपर 2 | बुद्धिमत्ता चाचणी | 50 | 100 | |
| पेपर 2 एकूण | 75 | 150 |
एकूण: 300 गुण, 3 तास परीक्षा कालावधी.
प्रश्नांची कठीण्यपातळी: सोपे प्रश्न 30%, मध्यम स्वरूपाचे प्रश्न 40%, कठीण प्रश्न 30%.
शिष्यवृत्तीची रक्कम किती मिळते?
- इयत्ता 4थी: सुमारे ₹5,000 प्रति वर्ष (मासिक हप्त्यांमध्ये), सलग 3 वर्षांसाठी — एकूण सुमारे ₹15,000.
- इयत्ता 7वी: सुमारे ₹7,500 प्रति वर्ष, सलग 3 वर्षांसाठी — एकूण सुमारे ₹22,500.
ही रक्कम प्रवर्गनिहाय (सर्वसाधारण, मागासवर्गीय, ग्रामीण/शहरी इत्यादी) ठरलेल्या मर्यादित जागांनुसार गुणवत्तेच्या आधारे दिली जाते — त्यामुळे पात्र (Qualified) होणे आणि गुणवत्ता यादीत (मेरिट लिस्ट) येणे यात फरक आहे. मागील वर्षीच्या आकडेवारीनुसार सुमारे 20-24% विद्यार्थी पात्र ठरतात, पण प्रत्यक्ष गुणवत्ता यादीत येणाऱ्यांचे प्रमाण केवळ 3-4% इतके आहे.
निष्कर्ष
शिष्यवृत्ती परीक्षेचे हे नवीन स्वरूप समजून घेणे ही तयारीची पहिली आणि सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे — योग्य वेळी अर्ज, योग्य कागदपत्रे आणि परीक्षेच्या नेमक्या स्वरूपाची माहिती असेल, तरच पुढील तयारी योग्य दिशेने होऊ शकते. My Exam Coach च्या इयत्ता 4थी व 7वी शिष्यवृत्ती परीक्षा पूर्वतयारी कोर्स मध्ये या नवीन पॅटर्ननुसार संपूर्ण अभ्यासक्रम, नियमित सराव चाचण्या आणि तज्ज्ञ शिक्षकांचे मार्गदर्शन मिळते.
आजच आमच्या शिष्यवृत्ती परीक्षा कोर्स पेजला भेट द्या आणि तुमच्या पाल्याच्या तयारीला योग्य दिशा द्या.
